DeurneWiki een encyclopedie over, voor en door Deurne(naren)!
U kunt ons steunen door lid of vriend van Heemkundekring H.N. Ouwerling te worden.
Iedere woensdagochtend zijn wij tussen 10 en 12 uur in het heemhuis: Stationsstraat 73.

Bierbrouwerij De Pelikaan

Uit DeurneWiki, de historische encyclopedie voor groot-Deurne.
Ga naar: navigatie, zoeken
De Pelikaan in 1963. Voor afbeelding in hoge resolutie zie Beeldbank Cultureel Erfgoed.
07.126.jpg
Een van de weinige tastbare voorwerpen die herinneren aan de brouwerij de Pelikaan is dit op metaal geschilderde uithangbord. Het bord is door Henk van Straaten geschonken aan heemkundekring H.N. Ouwerling.
De Pelikaan wordt bewoond.
Foto's: collectie gemeente Deurne.
Foto's: collectie gemeente Deurne.
Het door architect Van Empel gemaakte ontwerp tot verbouwing van De Pelikaan in 1973 in opdracht van Hub van Doorne.
Foto: collectie gemeente Deurne.

Bierbrouwerij De Pelikaan lag vroeger aan de Helmondseweg 24, in het huidige Hub van Doornepark.


locatie[bewerken]

De bierbrouwerij was in een huis aan de Helmondseweg, dat vóór 1800 de Boone heette, tegenover hoeve Ten Velde. De hoge bomen in het Hub van Doornepark markeren nog de plek.

Eigenaren[bewerken]

Ziekenzaal[bewerken]

Tijdens de Belgische Opstand (1830-1839) werd oktober 1831 een gedeelte van het pand door de gemeente Deurne en Liessel gehuurd van Wijnants en ingericht als ziekenzaal voor cholerapatiënten.

In 1832 was een piket soldaten in het huis gelegerd, toen op 23 januari een brand uitbrak. De schade bedroeg 600 gulden. De ziekenzaal werd toen verplaatst naar de woning bij de watermolen aan het Haageind.[1]

Brouwerij[bewerken]

In 1864 begon oud-burgemeester Hendrik van Baar in het pand zijn brouwerij De Pelikaan. Bierbrouwen was een gecompliceerd en daardoor gerespecteerd beroep. Voor deze kennis nam hij in 1870 Pieter Swinkels als brouwmeester in dienst, die later zijn eigen brouwerij De Zon zou beginnen. In 1870 werd de brouwerij verbouwd. Men werkte er met een koelbak van 2550 liter en een lekbak van 1176 liter.

Zijn zoon Frans van Baar volgde hem op als bierbrouwer. In 1904 vertrok Frans met zijn gezin naar Venraij en deed de brouwerij over aan Petrus Johannes Aloysius Toonen, die er nog tot 1914 gebrouwen heeft. Hij verkocht toen het pand toen aan Johannes Hendriks, die het na enige jaren als boerderij in gebruik nam.

Schenking[bewerken]

In 1973 deed de gemeente Deurne het pand in de verkoop en Hub van Doorne werd de eigenaar. Hij schonk bij gelegenheid van zijn 75ste verjaardag het pand weer terug aan de Deurnese gemeenschap, samen met een bedrag van 100.000 gulden, onder voorwaarde dat het zou worden gerestaureerd en ingericht als muziekschool. Aanvankelijk was hij van plan om zelf, in nauw overleg met de Rijksdienst voor monumentenzorg, het pand te restaureren. De Waalrese architect A.M. van Empel maakte een verbouwingsplan.

Monument[bewerken]

Nadat het pand, dat op de monumentenlijst stond, weer in handen van de gemeente Deurne was gekomen, werden er allerlei plannen gemaakt, onder meer tot inrichting als muziekschool en als bibliotheek, die echter nooit werden uitgevoerd. In 1977 begon men met de gedachte te spelen om het pand af te breken. Van Doorne kon daarmee instemmen mits door de gemeente voldoende financiële middelen werden vrijgemaakt voor een volwaardige muziekschool. Aanvankelijk weigerde de minister van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk zijn toestemming tot de afbraak van het monument. Monumentenzorg weigerde aanvankelijk afbraak toe te staan met het argument dat de uit de negentiende eeuw daterende langgevelboerderij, met een rijk uitgevoerd woonhuis, in combinatie met de erfbeplanting, een belangrijke rol in het landelijk aanzien van dat deel van Deurne vervulde.

In september 1977 bracht Laurens de Jonge, architect en bestuurslid van de pas opgerichte heemkundekring H.N. Ouwerling, een rapport uit over De Pelikaan, waarin werd gepleit voor behoud van het gebouw. Er werd een comité tot behoud van De Pelikaan opgericht waarin ook de heemkundekring zitting nam.

In 1985 volgde de sloop van het pand. De ruimte die hierdoor ontstond werd aangeplant en heet nu het Hub van Doornepark. Het is ook de plek waar het standbeeld van Hub & Rie van Doorne een plaats kreeg.

Archeologie[bewerken]

Het terrein van De Pelikaan aan de Helmondseweg werd in 1983 door leden van de heemkundekring H.N. Ouwerling archeologisch onderzocht. Hierbij werd o.a. een eesttegel voor het drogen van mout gevonden. Dit gebeurde op de droogzolder die bestond uit geperforeerde tegels, waardoor de warme lucht van beneden naar boven kon. Bierbrouwerij De Pelikaan werd in 1864 gestart door de Deurnese oud-burgemeester Hendrik van Baar, die gehuwd was met de dochter van een Venraijsche bierbrouwer.
Het uithangbord van de brouwerij, een afbeelding van een pelikaan die zijn jongen voedt, is dankzij de familie Hendriks, die de brouwerij later bewoonde, bewaard gebleven.

De boerderij was van begin 17e eeuw tot 1830 de woning van de veldwachter of vorster, vandaar ook de naamgeving Vorstershof. Het pand deed tijdens de Belgische opstand (1830-1839) nog enige tijd dienst als ziekenhuisje. De archeologische vondsten rond het pand dateren vanaf de vijftiende tot de twintigste eeuw. Een gedeelte van het gevonden (rode) aardewerk is zeer waarschijnlijk in Deurne-Zeilberg geproduceerd.

Literatuur[bewerken]

In de documentatie van de heemkundekring H.N. Ouwerling bevindt zich een map "Pelikaan", met daarin rapporten, correspondentie, foto's en publicaties van allerlei aard over De Pelikaan.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Brief van districtscommissaris Wesselman aan de gouverneur op 11 september 1832 in het archief van het Provinciaal Bestuur (BHIC toegangsnummer 17 inv.nr. 12223.