DeurneWiki een encyclopedie over, voor en door Deurne(naren)!
U kunt ons steunen door lid of vriend van Heemkundekring H.N. Ouwerling te worden.
Iedere woensdagochtend zijn wij tussen 10 en 12 uur in het heemhuis: Stationsstraat 73.

Sint-Hubertuskapel (voor 1903)

Uit DeurneWiki, de historische encyclopedie voor groot-Deurne.
(Doorverwezen vanaf Kapel van Liessel)
Ga naar: navigatie, zoeken
De voormalige Sint-Hubertuskapel, vanaf 1851 Sint-Willibrorduskerk genoemd, te Liessel in 1890. Deze foto is gemaakt vanuit de huidige tuin van - bij benadering - Monseigneur Berkvensstraat 5. Zie ook de foto op de Beeldbank Cultureel Erfgoed.
Tekening van de kapel door Hendrik Verhees.
Tekening door Hendrik Ouwerling naar aanleiding van de schets van Hendrik Verhees.
Tekening van de kapel door Hendrik Ouwerling.

De Sint-Hubertuskapel te Liessel was een eenvoudige gotische kapel, toegewijd aan Hubertus en Maria, die in de 18e en 19e eeuw bestond uit een toren, schip en een hoogkoor en diende als rk rectoraatskerk voor het rectoraat Liessel.

Locatie en ouderdom[bewerken]

De kapel stond op de hoek van Zandstraat, Hoofdstraat en Monseigneur Berkvensstraat, op de plek van het huidige gemeenschapshuis De Kastanje, met het koor naar het oosten gekeerd. De kapel was, zoals de naam al aangeeft, gewijd aan de heilige Hubertus van Luik en werd gebruikt door het rectoraat Liessel. Over de bouwgeschiedenis weten we weinig. De oudste afbeeldingen dateren uit de laatste decennia van de achttiende eeuw en laten al de toren, het lage middenschip en het hoogkoor zien. Archeologisch onderzoek heeft ondanks talrijke uitbreidingen van De Kastanje nooit plaatsgevonden.

Gerard Engels vermeldt in zijn Kroniek van Liessel dat de kapel gebouwd zou zijn omstreeks 1350.[1] De vroegste vermelding van de kapel dateert uit 1419 toen Arnoldus van Stakenborch genoemd werd als rector van de Liesselse kapel. [2]

Ontwikkelingsgeschiedenis[bewerken]

Begrafenissen en onderhoud[bewerken]

Alhoewel de kapel formeel onder de oude parochie te Deurne viel en de oude parochie ook de rectoren leverde, mochten er vanaf oude tijden tot in de zeventiende eeuw gequalificeerde oude adelijcke familien als andere eerlijcke inwoonders op het kerkhof bij de Liesselse kapel worden begraven.

Toen na de Vrede van Munster de inkomsten van de Liesselse kapel beheerd gingen worden door de rentmeester der geestelijke goederen en daarmee verdwenen in een grote pot die niet specifiek aangewend werd voor het onderhoud van de kapel, raakte deze ernstig in verval. Dat was de reden dat in of kort voor 1684 een groot aantal inwoners van Liessel een verzoek indienden bij de heer van Deurne om de situatie van vóór 1648 te herstellen en de inkomsten te gebruiken voor het onderhoud. De kapel kwam en bleef niettemin in handen van de hoge overheid en de rentmeester der geestelijke goederen werd verantwoordelijk gesteld voor de inkomsten en uitgaven.

In augustus 1731 werden een aantal eikenbomen verkocht die op het kerkhof bij de kapel gestaan hadden.

In juli 1739 rapporteerde de rentmeester der geestelijke goederen aan de Raad van State dat het nodig was om het niveau van het kerkhof te verlagen omdat de kapel nogal veel last had van vocht. Ook moesten toen het dak en de ramen gerepareerd worden. De gebruikelijke gang van zaken was dat jaarlijks vanuit Den Haag een commissie naar Brabant gestuurd werd om op de verschillende plaatsen de tienden te verpachten. Deze commissie beoordeelde dan ter plaatse of de gerapporteerde reparaties en veranderingen noodzakelijk waren.[3]

Beneficie verbonden aan de kapel[bewerken]

Op 1 september 1748 werd Godfried Diderik Fabricius door de baron Van Sickingen, landscommandeur van Aldenbiesen, begunstigd met het beneficie van de kapel van Liessel. Op 8 mei 1749 werd de begunstiging van het beneficie van de Liesselse kapel aan hem door de Staten-Generaal goedgekeurd. Fabricius, een zoon van de Keulse medicinae doctor Hendrik Adolphus Fabricius, kon er niet lang van genieten want hij stierf al na enkele maanden. Jan Bernard van Rielle was de vorige begunstigde van het beneficie.

Op 22 september 1749 werd de stiefzoon van Hendrik Fabricius, Adolf Diderik Burgermester, door de landscommandeur baron Van Steijnen voor een periode van zeven jaar met het beneficie van de kapel begunstigd. Op 5 december 1750 keurde de Staten-Generaal de toekenning van het beneficie toe en legde hij de eed van zuivering af.

Op 16 maart 1751 verzocht de stiefvader aan de Raad van State om opdracht te geven aan de rentmeester der Geestelijke Goederen De Kempenaer tot uitbetaling van het beneficie over september 1748 tot september 1749, de periode waarin zijn overleden zoon begunstigde was, en de volledige periode van zeven jaar van zijn stiefzoon. Zijn verzoek werd door de Raad van State gehonoreerd.[4]

Op 13 februari 1758 verzocht Gerhard Jacob Leppers (ook wel geschreven als Lipper of Lepper), wonende te Mulheim, aan de Hoogmogenden toestemming om hem in het bezit te stellen van alle inkomsten die horen bij het beneficie van de kapel van Liessel, zoals hem dat was verleend door Leopold vrijheer van Steinen tot Scherfen, commandeur van de balie van Alden Biesen voor een periode van zeven jaar. Het verzoek werd voor advies doorgestuurd naar de rentmeester De Kempenaar der geestelijke goederen in Peelland. Op het verzoek werd op 6 juni 1758 gunstig gereageerd op voorwaarde dat het derde deel van de inkomsten gereserveerd bleef voor de ondersteuning van de gereformeerde godsdienst. Ook moest de eed van zuivering worden afgelegd. Normaal gebeurde dat bij de Hoogmogenden in Den Haag maar Leppers kreeg toestemming om die eed elders af te leggen in handen van mr. Jan Gabriël Zanders.[5]

In 1767 wilde predikant Lambert van Flodorff van de gereformeerde gemeente te Gulpen voor een periode van zeven jaar aanspraak maken op het beneficie ten behoeve van zijn minderjarige zoon Adrianus Johannes Jacobus. Casper Anthony vrijheer van Belderbusch in zijn kwaliteit als landcommandeur der balie Aldenbiesen diende het verzoek in bij rentmeester De Kempenaar. Die stuurde het verzoek naar de Staten-Generaal waarna het op 2 juli 1767 naar de generaliteitsrekenkamer werd gezonden.[6]

Vergaderplaats[bewerken]

Dat de kapel van Liessel niet uitsluitend als plaats voor eredienst en gebed gebruikt werd, blijkt uit een vermelding van 1812. Nederland was toen ingelijfd bij Frankrijk en viel toen dus ook onder de Franse wetgeving. In die nieuwe politiek constellatie was de vroegere heerlijkheid Deurne en Liessel opgedeeld in tweede zogenaamde assemblées sectionnaires, namelijk Deurne en Liessel. Omdat het inwonertal van Liessel iets te laag was werden 116 Deurnese gezinshoofden ingedeeld onder Liessel om aan het vereiste aantal van 300 te komen. De assemblées sectionnaires dienden ook een eigen vaste vergaderplaats te hebben. Voor Deurne was dat het raadhuis en voor Liessel de kapel.

Nieuwbouw van schip en kooi[bewerken]

In 1832 zouden het middeleeuwse koor en schip afgebroken zijn en een nieuwe kerk aan de gehandhaafde toren zijn gebouwd. Inderdaad herkennen we op de schetsen die Ouwerling in de late 19e eeuw maakte een ander schip en koor dan op de tekeningen van Verhees uit de 18e eeuw.

Verheffing tot kerk[bewerken]

In 1851 vond de verheffing van het rectoraat Liessel tot een zelfstandige parochie plaats, waarmee de kapel een kerk werd, toegewijd aan de heilige Willibrordus. In 1890 werd Neerkant tot een zelfstandige parochie verheven waardoor de parochie Liessel kleiner werd. Nadat in 1901 de huidige Sint-Willibrorduskerk was gebouwd, werd de oude rectoraatskerk in 1903 afgebroken.

Nadien verscheen op de plaats van de kerk het patronaatgebouw van Liessel, de voorloper van het huidige gemeenschapshuis De Kastanje. Het is niet bekend of bij bouwwerkzaamheden in het recente verleden nog funderingsresten van de oude kapel zijn aangetroffen. Wel werden omstreeks 1990 bij de reconstructie van het plein voor het gemeenschapshuis nog de stoffelijke resten van vroegere Liesselnaren aangetroffen, waar de jeugd toen voetballend mee door de straat ging. Archeologisch onderzoek vond echter niet plaats.

In 1984 werd door het Liesselse gilde aan de Molenweg een nieuwe, veel kleinere Sint-Hubertuskapel gebouwd.


Bronnen, noten en/of referenties
  1. Gerard Engels vermeldt niet welke bronnen hij geraadpleegd heeft.
  2. A.J. Bijsterveld - Laverend tussen Kerk en wereld - Bijlagen nummer 3038 en G. Bannenberg en A. Frencken - De oude dekenaten Cuijk, Woensel en Hilvarenbeek, Nijmegen, 1970.
  3. Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC) toegangsnummer 178 inventarisnummer 332 Resoluties van de Raad van State, dienstjaar 1739 deel 2 folio 7 verso – vrijdag 3 juli 1739
  4. BHIC toegangsnummer 178 inventarisnummer 366 - Resoluties van de Raad van State dienstjaar 1751 deel 1 folio 338 – dinsdag 16 maart 1751. Regest door Henk Beijers
  5. BHIC toegangsnummer 178 inventarisnummer 96 Resoluties van de Staten Generaal dienstjaar 1758 folio 97 – maandag 13 februari 1758, folio 295 – maandag 8 mei 1758, folio 370 – dinsdag 6 juni 1758 en folio 545 – donderdag 10 augustus 1758. Regesten door Henk Beijers.
  6. BHIC 178 Collectie Rijksarchief inv.nr.105 Resoluties van de Staten Generaal dienstjaar 1767 folio 411 – donderdag 2 juli 1767 - regest Henk Beijers