U steunt de heemkundekring door lid of vriend te worden.
We zijn weer op afspraak en onder voorwaarden op woensdagochtend
van 10 tot 12 uur in het heemhuis. Maak hier je afspraak..

Bioscoopkwestie

Uit DeurneWiki, de historische encyclopedie voor groot-Deurne.
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De opening van Bio Vink in bezettingstijd leidde na de bevrijding tot flinke kritiek van de zijde van Antoon Coolen via de Deurnesche Courant. Ook het raadslid Willem Wijnen [1] had zich hierover uitgelaten in een raadsvergadering. Een en ander werd in de latere geschiedschrijving vaak aangeduid als de Bioscoopkwestie.

Inleiding[bewerken | brontekst bewerken]

Op donderdag 18 januari 1940 werd Hub van Doorne tot voorzitter van Muziek- en Toneelvereniging Harmonie Deurne gekozen. Janus Jonkers, eigenaar van Café-zaal Jonkers, sinds jaren het repetitielokaal van de harmonie, besloot zijn pand te verkopen. Hub van Doorne, grondlegger van DAF en inmiddels een succesvol industrieel, werd de nieuwe eigenaar. Hij liet het geheel onder leiding van architect Deltrap moderniseren terwijl Piet Vink het schouwburg- annex bioscoopgebouw ging exploiteren.

Volgens het plan moest het cafégedeelte afgebroken en vervangen worden door nieuwbouw terwijl het zaalgedeelte gerenoveerd moest worden. [2] Op 6 november 1940 richtte burgemeester Lambooy een verzoek aan de regeringscommissaris voor de Wederopbouw in Den Haag om vergunning af te geven voor de bouw/verbouwing van het geheel.

"Een onzer ingezetenen, de heer H.J. van Doorne, is bereid gevonden deze flink opgezette onderneming te stichten, terwijl de heer P. Vink haar zal exploiteren. Reeds allerwege heeft dit hier groote belangstelling en weerklank gevonden, hetgeen volkomen begrijpelijk is, daar aan een dergelijke inrichting alhier blijvende behoefte bestaat. Bijzonder zou ik dan ook waardeeren, indien de gevraagde vergunning verleend wordt en zoo spoedig mogelijk".

De reactie van de regeringscommissaris op 20 november 1940 was:

"In antwoord op bovenvermeld schrijven deel ik U mede, dat na ampele overwegingen, in verband met de zeer ongunstige materiaalpositie, besloten moest worden, geen goedkeuring aan het bouwen van een bioscoop c.a. te hechten, oudere objecten van den zelfden aard werden eveneens afgewezen".

Ondanks deze afwijzing werd begin 1941 door de gemeenteraad een ontheffing verleend. De bouw/verbouwing liep kennelijk voorspoedig zodat op 14 november 1941 het vernieuwde gebouw door burgemeester Lambooij geopend kon worden. Feitelijk een voortzetting van een al 12 jaar bestaande situatie, echter in een vernieuwde omgeving. [3]

Bij de gelegenheid van de opening schreef burgemeester Lambooy aan Van Doorne:

"Waar heden het nieuwe theater 'Bio—Vink' geopend wordt en het mij bekend is, dat de stichting van deze mooie en voor Deurne belangrijke amusementsinrichting tot stand is gekomen door Uwe daadwerkelijke belangstelling in deze, moge ik mevrouw Van Doorne en U als gelukwens deze bloemenmand aanbieden". [4]

Toen de oorlog vorderde was Bio-Vink verplicht alleen die films te vertonen die door de “Niederländische Kulturkammer” goedgekeurd waren en moesten verplichte propagandafilms en journaals getoond worden.

Na-oorlogse kritiek[bewerken | brontekst bewerken]

In de edities van 30 maart 1945, onder de kop: “BIOSCOOP” en van 1 juni 1945, onder de kop: “PERS EN BIOSCOOP IN DEN BEZETTINGSTIJD”, leverde de Deurnesche Courant forse kritiek rond de (her)opening van de Deurnese bioscoop die op 14 november 1941 plaatsvond. Tijdens de persstrijd werd deze situatie tot een zogenaamde “bioscoopkwestie” verheven waarin Antoon Coolen, die Van Doorne eerder nog feliciteerde, hem onvaderlands gedrag verweet.

De suggestie werd ook nog gewekt dat, door de verstrekte ontheffing, Van Doorne een voorkeursbehandeling gekregen zou hebben. Niets is echter minder waar want amper drie maanden later, op zaterdag 10 februari 1942, werd aan de Sint Jozefstraat in Deurne een tweede theatergebouw, het De Wit Ontspanningsgebouw, officieel geopend. Deze nieuwbouw werd eveneens onder leiding van architect Deltrap gerealiseerd.[5]

Kort geding[bewerken | brontekst bewerken]

De artikelen over de “bioscoopkwestie” vormden een onderdeel van de 16 artikelen uit het tijdvak van half maart tot 9 november 1945 die voor Hub van Doorne aanleiding waren om de uitgever en de medewerkers van de Deurnesche Courant te dagvaarden. Op vrijdag 18 januari 1945 vond een civiele spoedprocedure (kort geding) voor de eerste enkelvoudige kamer van de rechtbank in Den Bosch plaats.

“Over de bioscoopkwestie zei pleiter dat eiser allang de bedoeling had om voor Deurne een bioscoop- en toneelzaal te krijgen. De plannen waren al klaar voor den inval der Duitschers. Alle vooraanstaande personen van Deurne waren bij de opening in Nov. 1941 tegenwoordig, ook de tegenstanders van nu. Coolen had zelfs aangeraden de bioscoop de naam “Taxandria” te geven.”

Historische context[bewerken | brontekst bewerken]

Café annex schoenmakerij van Janus Jonkers[bewerken | brontekst bewerken]

Eugène de Leeuw notaris in Deurne vanaf 1908, begaafd musicus en sinds 1909 commissaris muziek in het bestuur van de Muziek- en Toneelvereniging “Fanfare Deurne, constateerde reeds in 1910 dat er in Deurne behoefte bestond aan een flinke, ruime concertzaal en een goed repetitielokaal[6]. In de vergadering van 24 oktober 1923 werden weer nieuwe leden aangenomen, onder hen Hub van Doorne die niet onverdienstelijk de kleine trom sloeg. In 1927 besloot het bestuur voor de repetities naar een zaaltje achter het Café annex schoenmakerij van Janus Jonkers te verhuizen.[7].

Zaal Scala[bewerken | brontekst bewerken]

Op zondag 3 juni 1928 opende Janus Jonkers, ondanks de tegenwerking van de katholieke geestelijkheid in Deurne[8], achter zijn schoenmakerij annex café zijn nieuwe zaal Scala. [9] Sinds de opening repeteerde Harmonie Deurne er twee keer per week en in november en februari werden er zaalconcerten gegeven met muziek en toneel. Voor het toneel zorgde Toneelgroep Excelsior, de toneelafdeling van Harmonie Deurne. Scala ontwikkelde zich gaandeweg tot een multifunctionele bioscoop- en theaterzaal waar rondtrekkende bioscoopexploitanten films vertoonden en artiesten en rondreizende gezelschappen hun voorstellingen gaven.

Boek[bewerken | brontekst bewerken]

Frans Lutters, zoon van Ciraar Lutters en Pieta Jonkers en kleinzoon van Janus Jonkers, schreef er in 2011 in zijn boek dit over:

“Jonkers was een pracht man, ondernemend en niet bang risico’s te nemen. Hij liet zich leiden door de beter gesitueerden in Deurne, maar deze stonden niet achter hem toen de nood aan de man kwam. In Deurne was geen ontspanningsruimte. Alleen het patronaat van de pastoor. Deze was waakzaam en duldde geen concurrentie. Toen Jonkers met geld van de beter gesitueerden een zaal ging bouwen, sloegen bij de pastoor alle stoppen door. Hij wilde er niet aan meewerken dat de verenigingen onderdak vonden. Het verenigingsleven twijfelde en op één uitzondering na[10] bleef het gebouw van Jonkers leeg. Toen hij tot overmaat van ramp films ging draaien, was het helemaal mis”.

Verdere ontwikkelingen[bewerken | brontekst bewerken]

De Vierspan[bewerken | brontekst bewerken]

Ruim voordat Bio Vink door Vado Beheer verkocht werd stak Dr. Hub van Doorne, nu in de hoedanigheid van beschermheer,[11] eind jaren zestig de harmonie wederom de helpende hand toe. Bij de bouw,[12] van gemeenschapshuis De Vierspan die in oktober 1970 geopend werd kreeg de harmonie de beschikking over een uitstekende eigen accommodatie, als onderdeel van De Vierspan. Het geheel bestond uit een royale repetitieruimte, bestuurskamer, leskamers en een berging. Deze Dr. Van Doorne-zaal, ook vaak “Harmoniezaal” genoemd, was een geschenk van de beschermheer die daarmee de huisvesting van de harmonie voor altijd veilig wilde stellen.

Cultuurcentrum Martien van Doorne[bewerken | brontekst bewerken]

Ten behoeve van de realisatie van Winkelcentrum De Wolfsberg werd De Vierspan weer afgebroken en kreeg de KHD in 2009 een nieuwe eigen accommodatie met een eigen ingang als onderdeel van het Cultuurcentrum Martien van Doorne dat in het nieuwe (winkel)centrum gerealiseerd werd.

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties


  1. Van 1924 tot en met 1925 zelf uitgever van de krant “Algemeen belang” en vanaf 1926 van De Peelbode als “bijblad" van het "Eindhovensch Dagblad".
  2. Aldus Ria Peters, stiefdochter van Hub Jonkers, tijdens een interview met Theo Vosmeer op 7 september 2011
  3. In haar editie van zaterdag 15 November 1941 werd de openingsavond door het Nieuwsblad van Deurne min of meer “voorbeschouwd”.
  4. Bron: Gemeentearchief Deurne.
  5. Helaas werd dit gebouw op 23 september 1944, een dag voor de bevrijding van Deurne, door de Duitsers opgeblazen. Een deel van het typische "Deltrap-muurtje" herinnert ook nu nog aan dit theatergebouw!
  6. Jubileumboek uitgegeven bij gelegenheid van het eeuwfeest van de Koninklijke 'Harmonie Deurne', september 1974, hoofdstuk “Het repetitielokaal”
  7. Op het toenmalige adres B.152, later Helmondschestraat C.4 en weer later Helmondseweg 2
  8. De katholieke geestelijkheid in Deurne probeerde de samenleving die op allerlei gebieden een scheiding naar de seksen kende wanhopig in stand te houden.
  9. De Zuid-Willemsvaart van 5 juni 1928
  10. Hier doelde Frans op Harmonie Deurne.
  11. In februari 1957, bij zijn aftreden als voorzitter, aanvaardde Dr. Hub van Doorne het beschermheerschap van de vereniging
  12. Ook hier speelde architect Deltrap een belangrijke rol bij de realisatie