Rondom de Mussenkeet
Ed van de Kerkhof vertelt in 276 pagina's de bewogen geschiedenis van de Deurnese en Liesselse Peel.
Voorintekening tot 20 oktober aanstaande voor slechts € 14,95: Klik hier!

Rijksveldwacht brigade Deurne

Uit DeurneWiki, de historische encyclopedie voor groot-Deurne.
(Doorverwezen vanaf Rijksveldwacht Deurne)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Leden van Rijksveldwacht brigade Deurne. Helemaal links, zittend: Johannes Bernardus Tegelaers (1888-1944), de overige leden zijn (helaas nog) onbekend.
Foto collectie Zus Peters-Tegelaers
Foto uit 1977 van de dienstwoning van de brigadecommandant aan de Liesselseweg. Dit was feitelijk ook het politiebureau van de rijksveldwacht brigade Deurne - foto: Walther Jansen
Johannes Bernardus Tegelaers (1888-1944) in het tuniek met een dubbele rij knopen, een vangsnoer zonder armkoord en met kwasten dat tot 1932 gedragen werd.
Foto collectie Ton Hartjens
Joseph Vosmeer (1879-1948) in het tuniek met een enkele rij knopen en het vangsnoer met armkoord zonder kwasten dat in 1932 werd ingevoerd.
Foto collectie familie Vosmeer

Een Rijksveldwachter was de benaming van een politioneel ordehandhaver.

Algemeen[bewerken]

Ordeverstoringen op het platteland leidden vanaf 1848 tot een toenemende vraag naar rijkspolitie. In 1852 werd het Rijkspolitiebesluit uitgevaardigd, waarin werd besloten tot het instellen van een landelijk Korps Rijksveldwacht. Dit gebeurde in eerste instantie door gemeenteveldwachters, jachtopzieners en andere gerechtsdienaren in te zetten als (onbezoldigde) rijksveldwachters. Er kwamen dus geen politiefunctionarissen bij, zodat de ordeverstoringen niet effectief bestreden konden worden.

In 1858 startte het Korps Rijksveldwacht met een grootschalige werving om een sterkte van 700 man te bereiken. Het korps werd onderverdeeld in negen (9) districten (1e 's-Hertogenbosch, 2e Arnhem, 3e Zwolle, 4e 's-Gravenhage, 5e Middelburg, 6e Amsterdam, 7e Utrecht, 8e Leeuwarden en 9e Groningen) met in totaal 130 brigades. De rijksveldwachters kregen algemene opsporingsbevoegdheid, geldend voor het gehele rijk.

Het 1e district, het district 's-Hertogenbosch, bestond uit 20 brigades, te weten: 's-Hertogenbosch, Dussen, Drunen, Ravenstein, Boxmeer, St. Oedenrode, Geldrop, Middelbeers, Tilburg, Breda, Geertruidenberg, Hoeven, Wouw, Maastricht, Geleen, Heerlen, Roermond, Weert, Blerick en de brigade Deurne.

Elke brigadecommandant moest verantwoording afleggen aan de districtscommandant. De rijksveldwachters, inclusief de brigadecommandanten, werden regelmatig binnen het district gerouleerd / overgeplaatst.

Brigade Deurne[bewerken]

Het is nog niet helemaal duidelijk welke gemeenten onder de brigade Deurne ressorteerden. Vast staat echter dat leden van de brigade Deurne gestationeerd werden in Asten, Bakel, Deurne, Gemert, Liessel, Milheeze en Neerkant en dat ze verantwoording moesten afleggen aan de brigadecommandant in Deurne. De brigade werd intern vaak omschreven als "Brigade Rijksveldwacht 1e district Deurne".

Huisvesting[bewerken]

De gemeenteveldwachter had een kamertje in het raadhuis, later in het gemeentehuis van Deurne dat als politiebureau moest dienen. De Rijksveldwacht brigade Deurne moest echter vanuit zijn steeds wisselende woonhuis opereren. In 1911 kreeg de brigadecommandant in Deurne, op voorspraak van Brigadier-majoor der rijksveldwacht Christiaan Jansen (1865-1941), de beschikking over een vaste dienstwoning aan de Liesselseweg A.102, na 1955 Liesselseweg 8 in Deurne.

Rivaliteit[bewerken]

Op Deurnes grondgebied waren in die tijd drie verschillende “soorten” politie werkzaam die onder drie verschillende ministers en ministeries vielen:

  1. De gemeenteveldwachter werd benoemd door de commissaris der koningin en, moest verantwoording afleggen aan de burgemeester en viel (indirect) onder het ministerie van binnenlandse zaken.
  2. De rijkspolitiezorg werd uitgeoefend door het Korps Rijksveldwacht, onder het ministerie van Justitie.
  3. De Marechaussee, de militairen van het Wapen die onder Defensie vielen, werden na twee jaar dienst automatisch onbezoldigd rijksveldwachter, met algemene opsporingsbevoegdheid.

Het politiebestel werd hierdoor gekenmerkt door een gebrek aan centralisatie en door verdeeldheid, waarbij diverse soorten politiekorpsen, van gemeente en rijk, civiel en militair, met verschillen in opsporingsbevoegdheid, naast en door elkaar heen werkten zonder strikte territoriale scheiding.

Korps Rijkspolitie[bewerken]

In november 1945 werd het korps Rijkspolitie opgericht met ruim 300 "landgroepen" waaronder een landgroep die in de gemeente Deurne werkzaam was.

Door de oprichting van het korps Rijkspolitie en de gemeentepolitiekorpsen werden de rijksveldwacht en de gemeenteveldwacht formeel opgeheven. Curieus was dat het besluit wel toeliet dat nog mensen benoemd konden worden als onbezoldigd gemeente- of rijksveldwachter.

Bronnen[bewerken]

Overzicht[bewerken]

Hierbij een opsomming van de rijksveldwachters die tot het korps Rijksveldwacht brigade Deurne behoorden en ook als zodanig binnen de gemeentegrenzen werkzaam zijn geweest. Niet opgenomen zijn de jachtopzieners en gemeenteveldwachters die tevens tot onbezoldigd rijksveldwachter benoemd waren of leden van de brigade die in omliggende gemeenten gestationeerd waren. (Deze lijst is niet volledig!):

Periode Rijksveldwachter Rang Standplaats Bijzonderheden
1858 - ca 1877 Kartner, Hendrik ?? ?? onbezoldigd
1870 - 1888 Kartner, Johannes Baptista ?? ?? onbezoldigd
1878 - 1883 Ouwerling, Arie brigadier ??
1883 - 1883 Hendriksen, Christiaan Aalbart ?? ??
1884 - 1887 Bruggemans, Carel Leendert Johannes brigadier ?
1886 tot 1889 Huizing, Evert rijksveldwachter 3e klas (jachtopziener) ??
1887 - 1895 Orleans, Eduard François brigadier ??
1894 tot 1906 Huizing, Evert brigadier-titulair ??
1895 - 1898 Hammen, van der Jan Hendrik brigadier ??
1899 - 1920 Warenburg,van de Franciscus brigadier ??
1906 - 1907 Boomgaard, Paulus Gerardus ?? ??
1912-1924 Jansen, Christiaan brigadecommandant Deurne centrum
1924-1930 Houtermans, Gerardus brigadecommandant Deurne centrum
1929 - 1932 Pijnen, Jacobus ?? Deurne centrum
1930 - 1934 Geerts, Josephus Marinus Wilhelmus brigadecommandant Deurne centrum
1932 - 1936 Vosmeer, Joseph brigadier-titulair Deurne centrum
1934 - 1938 Maas, Johannes Franciscus brigadecommandant Deurne centrum
1936-? Urlings, Mathias Hubertus brigadier-titulair Deurne centrum
1938 - 1946 Blaauw, Johannes Albertus brigadecommandant Deurne centrum
Bronnen, noten en/of referenties